Özet
Üretken yapay zekânın yükseköğretimde hızla yaygınlaşması, neoliberal üniversitede süregelen eşitsizliklere ve akademik dürüstlüğe dair soru işaretlerine yenilerini ekledi, mevcut kaygıları derinleştirdi. Akademik üretimde hız ve verimlilik vaat eden tekno-çözümcü söylemlerle servis edilen yapay zekâ teknolojileri, performans, rekabet, üniversite sıralaması gibi, her biri birer “mükemmellik” ölçütü olarak sunulan performans göstergelerinin şekillendirdiği bir akademik kültüre kolayca eklemlendi.
Mevcut üretken yapay zekâ modelleri, akademik verimliliği artırma, taslak hazırlama, literatür tarama kabiliyeti, özet çıkarma gibi nitelikleriyle teşvik edilse de, bu teknolojiler hem akademik dürüstlükle ilgili derin kaygılar üretti hem de yavaşlamanın, eleştirel okumanın, düşünümselliğin erdemlerine (Beer, 2019) ve nihayet akademik bilgi üretimiyle sürdürülebilir bir ilişki kurabilme olanağına karşı ciddi bir tehdit olarak görüldü.
Makalemizi üretken yapa zekânın yükseköğretimde ürettiği bu tartışmalara kısa bir bakışla açıyoruz. Ardından, akademisyenlerin ve öğrencilerin gündelik hayatlarında bu teknolojilerle ilişkilenme biçimlerine odaklanan araştırmamızda öne çıkan izlenimleri paylaşacağız. Mayıs 2025’te Londra’da yürüttüğümüz bir atölye çalışmasından elde edilen gözlemlerden yararlanarak, dürüstlük, etik ve performans sorularının gündelik akademik pratiklerde nasıl müzakere edildiğini tartışacağız. Araştırmamızda sosyal kurgu (social fiction) yönteminden yararlandık. Amacımız, düşünümselliği teşvik eden, ‘uygulama odaklı araştırma’ geleneğine yaslanan bu kurgusal, yaratıcı yöntem üzerinden, yapay zekâyla birlikte gelen kültürel, etik ve epistemik meselelerle eleştirel bir yüzleşmeye katkı sunabilmek.
Anahtar sözcükler: Akademik performans, üretken yapay zekâ, neoliberal üniversite, sosyal kurgu, akademik dürüstlük

2026 – HErgul & NBrown – Toplum ve Bilim